MACA I ŚWIĘTO PESACH

Maca - chleb przaśny, spożywany przez Żydów podczas święta Pesach, zwanego Świętem Niekwaszonego Chleba (Świętem Przaśników). Nawiązuje on do chleba, który spożywali Izraelici przed wyruszeniem z Egiptu. Symbolizuje ich smutny los w Egipcie i wiąże się z pierwotnymi wierzeniami żydowskimi.

Przyrządzany jest ze specjalnie w tym celu przygotowanej mąki, bez użycia zakwasu, którego posiadania w domu podczas święta zakazuje żydowskie prawo religijne. Maca ma postać płaskich placków o kształcie owalnym bądź kwadratowym, a jej powierzchnia jest perforowana, co ułatwia dzielenie. W kuchni żydowskiej przyrządza się wiele potraw z mąki macowej lub macy. Współcześnie macę wyrabia się również maszynowo, wypieka w piecach wyposażonych w palniki zamontowane w komorze wypieku, ale jej używanie podczas święta nie jest zgodne z żydowską ortodoksją.

Przepis:

 Składniki:

• 30 dag mąki

• jedno jajko

• 1 szklanka wody

Sposób przyrządzenia:

Mąkę wymieszać z wodą i jajkiem. Zagnieść ciasto i cienko rozwałkować. Wycinać małą salaterką placki. Piec do 18 minut w temperaturze 180 stopni, do chwili gdy będą miały złotawy kolor.

Święto Pesach

Słowo "pesach" oznacza "przejść", "ominąć". Tej nocy, kiedy anioł Boży przechodził przez Egipt powodując śmierć wszystkich pierworodnych, domy Izraelitów chronione były krwią baranka paschalnego. W następstwie tego, naród Izraela został wypuszczony z niewoli i wyszedł z ziemi egipskiej. Od tamtej pory Pascha upamiętnia ocalenie pierworodnych Izraela od śmierci w Egipcie.

W Izraelu Pesach trwa 7 dni, a w diasporze - 8 dni; poczynając od 14 dnia nisan. Od dnia następnego liczony jest omer - jest to okres 7 tygodni, prawie żałobny, w którym ortodoksyjni Żydzi nie odprawiają wesel, nie strzygą włosów ani się nie golą.

W tygodniu przed świętem Pesach sprząta się bardzo dokładnie domy, aby nie pozostał w nich żaden ślad kwasu (drożdży), wypieku z drożdżami bądź zaczynem, ani resztki jedzenia. Nawet kieszenie ubrań, szczególnie dzieci, są dokładnie oczyszczane z okruszków.

Pierwszy wieczór Paschy, zwany wieczorem sederowym, jest najbardziej uroczystym momentem życia żydowskiego. Spożywa się wtedy w gronie rodziny uroczystą kolację, podczas którego czytana jest Hagada, opowiadająca o wyjściu z Egiptu. Tekst nie jest liturgiczny: istnieją różne Hagady; niektóre współczesne komentują wyzwolenie narodu żydowskiego w świecki sposób. Podczas uczty wychyla się cztery kielichy wina dla upamiętnienia czterech sposobów nazwania wyzwolenia. Jedno z dzieci zadaje pytania dotyczące znaczenia obrzędów Paschy, na które odpowiada głowa rodziny. Następnie biesiadnicy odmawiają psalmy Hallelu.

Maca spożywana podczas sederu

Wykonanie:

J.K.5

ŚWIĘTA ŻYDOWSKIE

Najważniejsze żydowskie święta:

-Rosz ha-Szana – Żydowski Nowy Rok. Święto to upamiętnia dzień 6 października 3761 p.n.e., kiedy to według tradycji żydowskiej Bóg ukończył tworzenie świata a także przypomina o sądzie Bożym. W dniu Rosz ha-Szana Bóg studjuje księgi, w których spisane są wszystkie czyny człowieka, żeby następnie na ich podstawie ocenić, czy zapisać Żyda w księdze. Żydzi mają 10 dni (Jamim Noraim) na pokutę za swoje wszystkie grzechy.

-Jom Kippur (Dzień Pojednania) – Święto kończące Dni Grozy. Tego dnia wszyscy Żydzi mają obowiązek nosić białe ubrania.

-Sukkot – Radosne święto rozpoczynające się pięć dni po Jom Kippur upamiętniające mieszkanie w szałasach podczas wędrówki do ziemi obiecanej po ucieczce z Egiptu. Sukkot trwa siedem dni, a święto wieńczy dzień ósmy tzw. Simchat Tora ("Radość Tory"), w którym obnoszone są w radosnej procesji zwoje Tory siedmiokrotnie wokół synagogi.

-Pesach (Pascha) – Święto upamiętniające wyprowadzenie przez Mojżesza Żydów z niewoli egipskiej. Trwa 7 dni w Izraelu a 8 w rozproszeniu (diasporze). W czasie Pesach odbywa się uroczysta rodzinna kolacja, w czasie której czyta się opowiadanie o wyjściu Żydów z Egiptu.

Tradycyjnymi potrawami są: pieczony udziec z kością (symbolizujący ofiarę z baranka) oraz jajka. W czasie Paschy zakazuje się jedzenia chleba na zakwasie, zamiast którego spożywa się macę.

-Szawuot – Święto upamiętniające wręczenie Tory Mojżeszowi na górze Synaj oraz zaakceptowaniu jej przykazań. Święto to wypada siedem tygodni po Pesach (wzdarzenie na górze Synaj miało miejsce 50 dni po wyjściu z Egiptu). Jest to również święto żniw.

-Chanuka – Radosne święto upamiętniające powstanie Machabeuszów, które miało miejsce w Judei w latach 167 – 160 p.n.e. W czasie Chanuki obowiązuje zakaz poszczenia a najważniejszym rytuałem jest zapalenie lampy chanukowej.

-Purim – Święto upamiętniające uchronienie Żydów od masakry, którą zaplanował doradca i prawa ręka perskiego króla, Haman. Zarówno mężczyźni jak i kobiety muszą tego dnia dwukrotnie wysłuchać w trakcie tego jednodniowego święta publicznego odczytania Zwoju Estery, w którym opisane jest to wydarzenie.

-Tamurz – Dzień rozpoczynający trzytygodniowy post przygotowujący do Tisza be-Aw.

-Tisza be-Aw – Święto upamiętniające zburzenie świątyni w Jerozolimie. Tego dnia obowiązuje całodobowy post, w czasie którego nie wolno ani się posilać, ani gasić pragnienia. Zakazane jest także mycie się, płukanie ust, używanie kosmetyków, noszenie nowej odzieży i skórzanego obuwia.

Wykonanie:

P.G. 2

USZY HAMANA I ŚWIĘTO PURIM

CZYM SĄ USZY HAMANA?

Hamantaszen to nazwa w języku jidisz i w zasadzie znaczy nie uszy lecz kieszenie Hamana, nie wiadomo dlaczego akurat taka nazwa jidisz przylgnęła do ciasteczek, gdyż tradycyjnie ciastka te uważane są za uszy- jak to określa hebrajska nazwa ciasteczek: oznej Haman, a nie kieszenie Hamana. Oznej Haman to kultowy wypiek na święto Purim jest także jednym ze składników paczek żywnościowych, które tradycyjnie od czasów starożytnych (zon. ks. estery 9:19) Żydzi przesyłają sobie

nawzajem w święto Purim (miszloach manot).

ŚWIĘTO PURIM
Święto Purim ma charakter karnawałowy i jest chętnie obchodzone także przez niereligijnych Żydów. Uczestnicy przebierają się w kostiumy, często mężczyźni w kobiece, a kobiety w męskie. W tym dniu wielu religijnych Żydów popełnia ograniczone wykroczenia przeciwko prawu żydowskiemu. Zakładane są maski. Tradycyjnie dzieci chodzą od domu do domu i odgrywają przedstawienie Purim Spiel, oparte na historii Estery, natomiast studenci w satyryczny sposób objaśniają naukę żydowską. Obyczaj nakazuje spełniać w święto dobre uczynki, posyłać prezenty z pokarmów ubogim osobom

W tym dniu czytana jest w synagodze Księga Estery. Ilekroć pada słowo "Haman", zebrani hałasują, tupią, grzechoczą kołatkami. Po południu spożywa się posiłek świąteczny. Tradycyjnie spożywa się trójkątne słodkie bułeczki z makiem, zwane "uszami Hamana" (hamentaszen). Obowiązkiem religijnym jest w ten dzień pić alkohol aż do momentu, w którym nie można będzie rozróżnić wznoszonych okrzyków: "Niech będzie błogosławiony Mordechaj" i "Niech będzie przeklęty Haman" - Adlojada.

Historia ta opowiada o królu Achaszweroszu (Aswerus), królowej Esterze (Hadassa), jej przybranym ojcu Mardocheuszu (Mordechaj) i ministrze Hamanie. Żyd Mardocheusz wbrew poleceniu króla nie oddawał pokłonu Hamanowi (prawdopodobnie z powodów religijnych); z tego powodu Haman postanowił skazać na zagładę wszystkich Żydów. Los wskazał na 13 dzień adar jako datę zagłady. Dowiedziawszy się o tym planie Estera zwróciła się do króla z prośbą o zmianę tej decyzji. W konsekwencji Hamana, jego rodzinę oraz innych wrogów Żydów spotkała śmierć, jaką gotowali dla Żydów w tymże dniu. Zdarzenie to opisuje biblijna Księga Estery - Megilat Ester (Est 9:25-32).

JAK ZROBIĆ HAMANTASZEN?

Składniki na ciasto:

250 g mąki

150 g masła

1 jajko

125 g cukru brązowego

3 łyżki wody

1 torebka cukru waniliowego 1 łyżeczka proszku do pieczenia

Masło rozetrzyj do konsystencji piany, dodając jajko, 3 łyżki wody, cukier brązowy i waniliowy. Utrzyj wszystko na gładką masę, dosypując powoli mąkę wymieszaną z proszkiem do pieczenia. Zagnieść gładkie ciasto, zawinąć w folię i odstawić na 30 minut w chłodne miejsce.

Przygotować masę.

Składniki na masę:

300 g maku

125 g miodu

45 cukru brązowego

40 g mielonych migdałów (mączka migdałowa)

Sok z 1 cytryny

½ szklanki wody

1 żółtko do posmarowania

Starta skórka z cytryny

Szczypta soli

Do maku dolej wodę. Dodaj miód, cukier i sól. Gotuj 5 minut na małym ogniu, stale mieszając. Ostudź i wymieszaj migdały, sok i skórkę z cytryny.

Rozwałkuj cienko ciasto na posypanej mąką stolnicy i wytnij koła o średnicy ok. 8 cm. Na środek każdego krążka nakładaj odrobinę nadzienia, zwilż brzegi wodą i uformuj trójkąt. Brzegi mocno dociśnij i posmaruj żółtkiem. Rozłóż na blasze wyłożonej papierem do pieczenia i piecz ok. 20 min. w rozgrzanym piekarniku do 180 stopni z termoobiegiem.

Od Kultura żydowska

Bibliografia:

https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg1zBwhi5tBAb98feb79HklXoO4C041EVQFNdqh11YXeSe_SZtRShLR8ai5QJVOZv8HxKbFnh8eMI4GkrTpSf7YJ4N0JYhrbKCey5SX1_u3Ii2cv2gKxw_JsCSwyCy-7NffrhLKhK01BvTh/s400/_MG_1197+copy.jpg

http://cukierniczekreacje.blox.pl/2009/08/Uszy-Hamana.html

http://www.hatikvah.pl/index.php?

http://pl.wikipedia.org/wiki/Purim

Wykonanie:

J.G. 24, M.S. 33

ROSZ HA-SZANA

Rosz ha-Szana, czyli Żydowski Nowy Rok, może mieć miejsce w okresie od 5 września do 5 października kalendarza gregoriańskiego, czyli na 1 miesiąc kalendarza żydowskiego, Tiszri. Święto to upamiętnia stworzenie świata przez Boga w 6 dni, które według Żydów przypada na 6 października 3761 p.n.e. Jednakże, wedle Talmudu, święto to upamiętnia stworzenie nie świata a człowieka.

Rosz ha-Szana znane jest też jako „dzień sądu” oraz „dzień pamięci”. Wtedy bowiem Bóg zasiada na swym tronie i otwiera księgę, zapoznając się z występkami poszczególnych Żydów. Na ich podstawie Bóg zapisuje Żyda w „księdze”. Osoba zapisana w księdze będzie żyć dalej i cieszyć się tym faktem piętnastego dnia Tiszri w czasie radosnego święta Sukkot.

Z założenia każdy Żyd jest zapisywany w „księdze”. Wynika to z tego, że Rosz ha-Szana rozpoczyna dziesięciodniowy okres „dni grozy” – Jamim Noraim. W tym okresie Żyd stara się przebłagać Boga za wszystkie swoje grzechy i występki. Robi to poprzez rozszerzone w tym okresie modlitwy oraz przestrzeganie wszystkich praw bez wyjątku.

Szabat odbywający się w czasie „dni grozy” nazywamy „szabatem powrotu”. W tym dniu Żydzi powinni skupiać się wyłącznie na Torze, w ten sposób pokutując za swoje grzechy i zaniedbania w czasie innych, zwyczajnych szabatów. Oprócz tego jedyne zmiany w obchodzeniu szabatu dotyczą odmawianych modlitw, które są zależne od praw „dni grozy”.

„Dni grozy” wieńczy Jom Kippur – Dzień Pojednania. W tym dniu obowiązuje 6 dodatkowych zakazów. Z tego powodu w tym czasie obowiązuje ścisły post oraz nie wolno nosić skórzanego obuwia, myć się, perfumować się i używać olejków, odbywać stosunków płciowych i korzystać z pieniędzy. Dodatkowo, w Jom Kippur trzeba nosić białe ubrania (w przypadku mężczyzn Kittel - białą szatę).

Autostrada w Tel Awiwie w dniu Jom Kippur

Od Kultura żydowska

Bibliografia:

http://en.wikipedia.org/wiki/Rosh_Hashanah

http://en.wikipedia.org/wiki/Ten_Days_of_Repentance

http://en.wikipedia.org/wiki/Yom_Kippur

http://www.hatikvah.pl/index.php?

Wykonanie:

K.P. 10

MAŁŻEŃSTWA ŻYDOWSKIE

Według tradycji żydowskiej każdy ślub to odnowienie przymierza zawartego na Górze Synaj pomiędzy Bogiem a ludem Izraela oraz wielkie święto dla narzeczonych. Jest przyjęte, że żonę można pozyskać na trzy sposoby: poprzez zawarcie kontraktu małżeńskiego, kontakt fizyczny oraz pieniądze. (Ostatni sposób wiąże się jedynie z podarowaniem wybrance pierścionka zaręczynowego – narzeczona musi znać jego dokładną wartość, aby nie mogła powiedzieć, że została oszukana.) Ze względu na to, że małżeństwo jest niezwykle łatwo zawrzeć, rabini wyznaczyli szereg kar (zwykle zmuszenie do rozwodu lub nagana), jeśli małżeństwo nie zostało poprzedzone odpowiednimi uroczystościami i przygotowaniami.
Rola kobiety żydowskiej jest ograniczona do zajmowania się domem i opieką nad dziećmi.

ELEMENTY ŚLUBU ŻYDOWSKIEGO

KABBALAT PANIM

W dniu ślubu wszystkie grzechy państwa młodych zostają przebaczone, więc mogą oni błogosławić zebranym gościom i przyjaciołom. Z tej okazji urządza się przyjęcie na ich cześć. Zazwyczaj przyjęcia dla panny i pana młodego odbywają się w przylegających do siebie pokojach, ponieważ według tradycji narzeczeni nie mogą się spotykać w ciągu tygodnia poprzedzającego ślub.

Panna młoda zajmuje miejsce na bogato zdobionym tronie i przyjmuje życzenia od rodziny, przyjaciół. Pan młody obchodzi uroczystość poprzez odczytywanie fragmentów Tory oraz śpiewanie pieśni.

BADEKEN

Ceremonia zakładania welonu. Pan młody w towarzystwie gości przybywa na przyjęcie swojej wybranki i przykrywa jej twarz welonem.

Zwyczaj wziął się od zachowania Rebeki, która nałożyła welon przed spotkaniem z Izaakiem.

Welon podkreśla, że kobiety żydowskie cechuje skromność i wskazuje na to, że mężczyznę nie interesuje tylko wygląd kobiety, lecz cechy charakteru, które nie przemijają.

CHUPA

Zdobiony baldachim, podparty czterema palami. Odbywają się pod nim uroczystości zaślubin. Zazwyczaj towarzyszy im atmosfera powagi i podniosłości. Państwo młodzi przybywają na ceremonię w towarzystwie rodziców oraz dziadków.

Od Kultura żydowska

Według Tory małżeństwo to proces dwuetapowy:

KIDDUSZIN – zaręczyny (nałożenie na palec narzeczonej obrączki)

NISU'IN – finalizacja zaślubin (połączenie młodej pary)

Oba etapy łączy KETUBA – kontrakt małżeński, który zawiera informacje dotyczące obowiązków męża wobec żony. Zostaje odczytana zebranym, a następnie trafia w ręce pary młodej.

Od Kultura żydowska

Ostatnim elementem ceremonii jest odmówienie modlitwy Szewa Brachot, czyli Siedmiu Błogosławieństw.

MIEJSCE JICHUD

Miejsce odosobnienia, w którym para młoda obdarowuje się prezentami, może też nacieszyć się chwilą prywatności.

Całą uroczystość wieńczy przyjęcie pełne muzyki, tańca, śpiewów. Ważnym elementem jest odmówienie dziękczynnej modlitwy po posiłkach.

ROZWODY

Jeśli mąż żąda rozwodu, a żona nie wyraża zgody decyzje podejmuje sąd żydowski. Jeżeli natomiast żona żąda rozwodu, sąd może jedynie próbować nakłonić męża do zmiany decyzji.

BIBLIOGRAFIA:

http://www.chabad.org.pl/templates/articlecco_cdo/aid/631786

http://www.aliza-art.com/contemp_ketuba.html

http://www.charlotte-design.com/weddings/wedding-ceremony-i0005.htm

Wykonanie:

A.B. 17

TRADYCYJNE STROJE ŻYDOWSKIE

W życiu każdego Żyda ważną rolę odgrywa jego strój. Jest wiele odłamów judaizmu stąd zróżnicowanie w ubiorze.

Najbardziej ortodoksyjnych Żydów można bardzo łatwo rozpoznać po ubraniu. Mężczyźni noszą czarne kapelusze, zastępowane w szabat przez wspaniałe futrzane czapki. Zakładają białe koszule bez krawata i czarne chałaty (płaszcze noszone głównie przez Żydów Europy wschodniej), noszą brody oraz krótkie włosy z pejsami . Kobiety zawsze ubierają się skromnie i najczęściej w czarnym kolorze. Mężatki noszą na głowie chusty lub kapelusze. Niektóre zakładają peruki, które uważane są za nakrycie głowy.

Rabini najczęściej zakładają czarny garnitur, białą koszulę i jarmułkę. Podczas modlitwy ich ubiór uzupełniany jest w tałes i tefilin.

Żydzi z ugrupowania ultraortodoksyjnego chasydzkiego noszą ciężkie czarne ubrania, futrzane kapelusze oraz gartla, który opasuje brzuch i oddziela święte części ciała od pospolitych. Kobiety noszą peruki i skromne stroje, suknie z długimi rękawami, zapięte wysoko pod szyją. Noszenie peruk przez zamężne kobiety jest od XV wieku uznawane za religijny obowiązek. Kiedyś musiały golić głowy, żeby nosić peruki, współcześnie już nie muszą golić głowy, tylko chowają włosy pod perukę.

Żydzi w czasie modlitwy udają się do synagogi. Udając się do niej zakładają tałes, jarmułkę i tefilin.

Jarmułka

Tałes

Tefilin

Dzięki jarmułkom łatwo jest określić, do jakiej grupy religijnej lub politycznej ktoś się zalicza. Ortodoksyjni Żydzi noszą czarne welwetowe mycki pod czarnymi kapeluszami. Podczas szabatu chasydzi zakładają futrzane kapelusze (shtreimel). Ogromna szydełkowa mycka, często w kolorze białym, wskazuje na chasydów lub którąś z grup ortodoksyjnych - może także wskazywać na skrajnie prawicowych osadników w Izraelu. Umiarkowanie zaangażowani w politykę ortodoksi noszą zazwyczaj gładkie, dzianinowe mycki w spokojnych kolorach (najczęściej odcienie brązu). Członkowie ruchu Mizrachi noszą niewielkie dzianinowe jarmułki, chyba wyłącznie w celu odróżnienia ich od Arabów. Prawicowych religijnych Żydów z partii Mafdal można rozpoznać po bardzo kolorowych myckach, z wielobarwnymi wzorami na brzegach. Takie jarmułki często noszą żydowscy osadnicy. Różnorodność mycek jest bardzo duża.

Nieodzownym elementem każdego święta są stroje rytualne. Na szabat po Bar micwie chłopcy zakładają tefilin i tałes, który symbolizuje wprowadzenie w świat dorosłych.

Tradycyjne stroje obowiązują także podczas uroczystości takich jak ślub czy pogrzeb.

W dniu ślubu młodzi powinni mieć nowe ubrania. Zarówno kobietę, jak i mężczyznę obowiązuje kolor biały, narzeczona powinna zasłonić twarz welonem. Ceremonia ślubu odbywa się pod baldachimem zwanym chupą jest to zdobiona tkanina rozpięta na czterech słupkach. Zdobienia to wizerunki gwiazd, co jest aluzją do licznego potomstwa.

Zmarłemu zakłada się na głowę biały lniany kaptur, białe płócienne ubranie spodnie, koszulę i kitel. Rękawy koszuli i nogawki spodni są zaszyte.Wszystko jest związywane lnianym sznurem. Ostatni węzeł zawiązuje się w kształt trójramiennej litery Szin. Najbliżsi zmarłego na znak żałoby rozdzierają swoje ubrania jest to symboliczne naderwanie klap płaszcza. Przez siedem dni nie można myć włosów, podczas żałoby nie można kupować nowych rzeczy. Żałoba trwa rok.

Potrawa, którą przygotowałem:

Nadziewane ciastka w kształcie trójkąta mają symbolizować nakrycie głowy noszone przez Hamana, doradcę króla Persji, zarazem wroga ludności żydowskiej.

Podawane są podczas święta Purim.

Purim to święto Estery, obchodzone 14 dnia Adar ku czci małżonki króla Persji, która przebłagała władcę i uratowała swój naród od zagłady. Purim jest świętem radosnym, połączonym z biesiadami, maskaradami i tradycyjnymi inscenizacjami wydarzeń, które upamiętnia. Bliscy obdarowują się prezentami, biorą udział w rodzinnych spotkaniach, dzielą się trójkątnymi ciastkami nadziewanymi makiem, miodem lub powidłami.

Rogaliczki

1,5 dag drożdży

4 łyżki ciepłej wody

¾ szklanki mleka

½ kostki masła

4 łyżki cukru

1 łyżeczka soli

3 roztrzepane jaja

4 i ½-5 szklanek mąki

powidła

Tradycyjne rogaliczki

Przepis pochodzi z książki Katarzyny Pospieszyńskiej pt. „Cymes czyli kuchnia żydowska”

Linki:

 http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Kippa.jpg

 http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/76/Prayer_Shawl.JPG

 http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/22/Tefillin.JPG

Wykonanie:

K.M. 26